15. februar 2018
Laksalús smittar millum føroysku aliøkini
SMITTUSAMBAND: Taš er nś vķsindaliga stašfest, at sterkt sjóvarfalsdriviš smittusamband er millum tey ymsu aliųkini ķ Fųroyum. Hetta er nišurstųšan ķ eini vķsindagrein, sum jśst er komin śt ķ altjóša tķšarritinum "Aquaculture Environment Interactions.” 

Hųvušsrithųvundurin av vķsindagreinini undir heitinum ’Identifying salmon lice transmission characteristics between Faroese salmon farms’, er Tróndur J. Kragesteen, phd-lesandi į Fiskaaling. Hinir rithųvundarnir eru Knud Simonsen, granskari į Fiskaaling, og André W. Visser og Ken H. Anderseen, sum bįšir eru professarar į Dannmarks Tekniske Universitet (DTU) ķ Lyngby.

Ķ greinini veršur vķst į, hvussu sjóvarfalsrįkiš millum oyggjarnar kann bera laksalśs millum aliųkini ķ Fųroyum. Kanningararbeišiš er gjųrt viš, at ein bitlafylgimyndil er lagdur oman į śrslitini frį įšur gjųrdum teldusimuleringunum av sjóvarfalsrįkinum. Ķ telduappini, sum vķsir sjóvarfalsrįk į snildfon, verša nżttar somu teldusimuleringar. 

Śrslitini vķsa, at innan fyri lķvsskeišiš į umleiš 16-17 dagar, sum lśsin hevur frį tķ, hon veršur klakt, til hon mį finna sęr ein vert, er mųguligt, at ųll aliųkini ķ meira ella minni mun kunnu bera smittuna sķnamillum. 

Eisini er stašfest, at ųkini eru ręttuliga ymisk. Nųkur ųkir senda ķ stóran mun bitlar śt av sķnum ųki til onnur, mešan onnur ķ stųrri mun taka ķmóti frį ųšrum. Eisini eru nųkur ųkir, sum ķ stóran mun verša smittaši av bitlum, iš koma frį teimum sjįlvum. Hetta veršur vanliga nevnt sjįlvsmittandi.

Ein hųvušsorsųk til sterka sambandiš millum aliųkini er, at taš er eitt mišalrįk viš klokkuni kring oyggjarnar, sum veršur driviš av samspęlinum millum regluliga skiftandi sjóvarfalsrįkiš og hellandi botnlendi. 

Simuleringarnar vķsa, at tį bitlarnir eru komnir śt ķ sjóvarfalsstreymin og liggjandi mišalrįkiš, kunnu teir feršast ręttiliga langt yvir stutta tķš. Nųkur aliųkir liggja ķ ella nęr viš slķk ųkir, mešan onnur liggja inni į meira frišarligum firšum, og tį kann taš taka nakaš av tķš hjį bitlunum at koma śt ķ fjaršarmunnan, har harša rįkiš er. 

Śrslitini vķsa, at fyri flesu aliųkir feršast fleiri enn 50 prosent av bitlunum longur enn 50 kilometrar frį aliųkinum. Ķ nųkrum fįum ųkjum feršast umleiš 10 prosent av bitlunum longur enn 80 kilometrar frį aliųkinum innan tęr stķvu tvęr vikurnar, sum ein laksalśs livir ķ sjónum. Hinvegin syrgir mišalrįkiš kring oyggjarnar fyri, at bert fįir bitlar reka av landgrunninum, um ikki vindurin tekur hesar.  

Ķ kanningararbeišinum er įvirkanin av vindi og įarvatni į rįkiš ikki tikiš viš ķ hesi atlųgu. Kortini veršur mett, at nżggja vitanin kann verša til gagns ķ sambandi viš menningina av nišurberjingarętlanum av smittu – ķ hesum fųrinum laksalśs.

Greinin er partur av phd-verkętlan hjį Tróndi J. Kragesteen, sum hann ķ samstarvi viš Fiskaaling ger į Danmarks Tekniske Universitet (DTU). Verkętlanin veršur fķggjaš av danska Innovationsfonden, Granskingarrįši Fųroya og Fiskaaling. 

Ųll vķsindagreinin kann lesast į hesi leinkju:
http://www.int-res.com/abstracts/aei/v10/p49-60/

Um nakar ynskir at vita meira um śrslitini ķ phd-verkętlanini, kann viškomandi seta seg ķ samband Trónd J. Kragesteen, trondurk@fiskaaling.fo, tlf. 77 47 36.