15. november 2018
Vitan um føroysku firðirnar
UMHVŲRVI: Ein tżšandi partur av arbeišinum hjį Fiskaaling er at framleiša og savna inn vitan um fųroysku firširnir. Endamįliš er at fįa eitt grundarlag at leggja til ręttis alivirksemi į firšunum, so įrin frį alingini ikki nerva firširnar meira enn neyšugt. Nógv data er savnaš inn, og nógv vitan er framleidd seinastu įrini, eins og nżggj vitan įhaldandi legst afturat.

Ķ fjųlmišlaumrųšuni seinastu dagarnar er komiš fram, at stórur tųrvur er į vitan um įrin frį alivinnuni į fųroysku firširnar. Ein kann tķ fįa ta fatan, at lķtil og eingin vitan um įrin frį alivinnuni į fųroysku firširnar eru fingin til vega seinastu nógvu įrini. Hetta er ikki rętt. 

Fiskaaling hevur sķšani 2008 lagt įheršslu į at framleiša og savna inn vitan um fųroysku firširnar. Stórur dentur hevur veriš lagdur į at kanna rįkiš į firšunum, tķ streymvišurskiftini eru avgerandi fyri ręttari stašseting av alibrśkum – eisini ķ mun til dįlking. Ķ eini verkętlan hevur Fiskaaling gjųrt streym- og aldumįtingar į flestu fųroysku alifiršunum, og veršur hendan vitanin javnan eftirlżst og brśkt av myndugleikum og vinnu, tį avgeršir skulu takast.

Nógvar kanningar eru gjųrdar av lśs og smittuspjašing og umstųšunum at ala į haršbalnum ųkjum. Fiskaaling er eisini viš ķ einum stórum noršurlendskum samstarvi, har granskaš veršur ķ buršardyggari nżtslu av havumhvųrvinum (www.sureaqua.no). Eisini eru kanningar gjųrdar av umstųšunum į botni beint undir alibrśkum, og hvussu langa tķš taš tekur botninum at koma fyri seg aftur, eftir at fiskurin er tikin. Harafturat eru sśrevnisvišurskiftini (oxygen) į summum gįttafiršum kannaš. 

Sķšani 1998 hava alifelųgini fingiš gjųrt įrligar kanningar av innihaldinum av lķvfrųšiligum evnum, sinki og kopari į botni ķ aliųkjunum og į eini samanberingarstųš į fjųršinum. Harafturat eru djóralķvskanningar gjųrdar į aliųkinum og į samanberingarstųšini trišja hvųrt įr. Hesar kanningar hava framleitt eina ųrgrynnu av data, sum ķ dag einans lutvķst verša nżtt.

At gera kanningar og innsavna data gevur avmarkaša vitan ķ sęr sjįlvum. Neyšugt er at greina data, at samanbera data yvir tķš, og at knżta ymisk slųg av data saman, fyri at fįa mest mųguliga vitan śr datainnsavningini. Viš ųšrum oršum at granska og framleiša vitan śr rśgvismikla datatilfarinum.  

Hóast nógv vitan er framleidd seinastu įrini, er framvegis tųrvur į nżggjari vitan, sum millum annaš skal verša grundarlag undir eftiransingini, iš skal tryggja buršardygga nżtslu av firšunum. Nevnast kann, at Fiskaaling fyrr ķ įr fekk jįttaš granskingarstušul frį Granskingarrįšnum til eitt arbeiši, hvųrs endamįl er at menna eitt samanberingargrundarlag fyri botndjórasamfelųg viš śtgangsstųši ķ fųroysku nįttśruni. Flest onnur lond hava tķlķkar baselines, sum eisini eru kravd ķ vatnrammudirektivinum hjį ES. Hetta arbeišiš kann verša grundarlag undir metingini av sambandinum millum aling og umhvųrviš.

Fiskaaling er av teirri fatan, at nżggj vitan um fųroysku firširnir įhaldandi veršur lųgd afturat verandi vitan. At eyšmerkja, hvųrja vitan okkum vęntar, er partur av arbeišinum hjį Fiskaaling. Fiskaaling strembar tķ stųšugt eftir at leggja arbeišiš til ręttis soleišis, at heildarfatanin av vistskipanunum į fųroysku firšunum kann betrast sum mest. Partur av hesum er at hava eitt skipaš arbeiši viš innsavning av vitan og at tryggja, at data eru tųk at granska ķ.

Fiskaaling hevur sįttmįla viš Uttanrķkis- og vinnumįlarįšiš, hvųrs endamįl er at granska, menna og rįšgeva innan aling av vatnlivandi djórum og plantum og innan biotųkni. Partur av sįttmįlanum er at menna vitan um umhvųrviš og umhvųrvisįrin av aling.

Um nakar ynskir at vita meira um hetta, kann viškomandi venda sęr til Jóhonnu Lava Kųtlum, stjóra į Fiskaaling, tlf. 77 47 47, t-postur: johanna@fiskaaling.fo.