20. desember 2018
Granskari á Fiskaaling á altjóða ráðstevnu um fiskalús

GRANSKING: Stųrsta avbjóšingin hjį alivinnuni ķ dag er uttan iva ampin av lśs, sum er torfųr at halda nišri. Annašhvųrt įr veršur skipaš fyri eini altjóša rįšstevnu um fiskalżs, har granskarar hittast og leggja fram śrslit av sķnum granskingum. Ķ įr var rįšstevnan hildin ķ syšsta bżi ķ heiminum, Punta Arenas ķ Kili, har Tróndur Kragesteen, phd-lesandi į Fiskaaling, legši fram sķni granskingarśrslit fyri umleiš 300 luttakarum – teir flestu granskarar.

Sķšani 1992 hevur veriš skipaš fyri eini rįšstevnu um fiskalżs innan aling, har leišandi granskarar innan ųkiš leggja fram sķni granskingarśrslit og vķsa, hvųrji mųgulig framstig eru gjųrd ķ fyribyrging av lśsatrupuleikum.

Ķ įr var rįšstevnan undir heitinum "Sealice Conference 2018” hildin ķ sunnasta bżi ķ heiminum, Punta Arenas ķ Kili, sum er millum heimsins stųrstu lond fyri laksaframleišslu.

Endamįliš viš lśsarįšstevnuni er at savna og styrkja samstarviš millum teir fremstu granskararnar, sum fįast viš gransking ķ fiskalżs og tķ, sum hartil hoyrir.

Ein av teimum umleiš 300 luttakarunum į rįšstevnuni, var Tróndur Kragesteen, phd-lesandi į Fiskaaling ķgjųgnum Danmarks Tekniske Universitet, DTU, sum granskar ķ lśsaspjašing.

Granskingin hjį Tróndi Kragesteen vķsir, at kringumstųšurnar hjį tķ einstaka alibrśkinum eru ręttiliga avgerandi fyri, hvat lśsamark, alibrśkiš skal leggja seg eftir, ķ mun til at fįa best mųguliga śrtųku burtur śr alingini.

- Firširnir ella aliųkini eru sjįlvandi ymisk, men greitt er, at har tętt sjósamband er ķmillum alibrśkini, eigur markviršiš fyri lśs at vera so lįgt sum gjųrligt. Tó ikki lęgri enn uttanhżsis trżstiš frį nįttśruni loyvir, tķ taš altķš er eitt įvķst trżst hašani. Eitt ov lįgt markvirši ķ mun til nįttśrugivnu višurskiftini krevur, at taš mį avlśsast oftari. Hetta er bęši kostnašarmikiš og setir stķg ķ vųksturin hjį laksinum ķ eina tķš eftir višgeršina, eins og taš dįlkar umhvųrviš, har talan er um evnafrųšiliga avlśsing, sigur Tróndur Kragesteen.

Fųroyski granskarin vķsir į, at har taš eru fleiri alibrśk ķ sama ųki, loysir taš seg best fķggjarliga, um allir leggja seg į sama lįga markviršiš fyri laksalśs. Sķšani var ein hypotetisk kanning gjųrd, har ein simulatión varš sett upp og hugt varš at, um alarar vķkja frį hesum višgeršarmarkinum.

Avlśsing setir stķg ķ vųksturin

Granskingararbeišiš hjį Tróndi Kragesteen vķsir, at um onkur vķkir frį markviršinum (tvs. nżtir eitt hęgri markvirši), kann hesin fįa meira vinning burtur śr per kilo laks, tķ viškomandi hevur lęgri śtreišslur av avlśsing, mešan taš verša tey sum yvirhalda markviršiš, iš bera śtreišslunar av at halda lśsini nišri. Bęši tķ taš kostar at avlśsa, og tķ avlśsingin setir stķg ķ vųksturin hjį laksinum.

- Hinvegin, um tś ert pśra einsamallur ķ einum ųki, so kann markviršiš vera eitt sindur hęgri, tķ tį gevur tś bara tęr sjįlvum lśs, og taš tekur vęl longri tķš, til lśsatrżstiš byggir seg upp aftur eftir eina višgerš. Hetta skerjir heldur ikki į sama hįtt śrtųkuna, tķ tį hevur tś fęrri lśsavišgeršir, sigur Tróndur Kragesteen.


Sum heild kann sigast, at ov hųg lśsatųl ķ alibrśkum ganga ķ stųrri og minni mun śt yvir śrtųkuna hjį fyritųkuni. Er tališ ov hųgt, mistrķvist laksurin og veksur seint ella stendur ķ staš, eins og felliš ųkist samsvarandi. Harviš fęr alifyritųkan minni burturśr, enn hon kundi fingiš viš lįgum lśsatųlum.

Tróndur Kragesteen hevur ķ heyst hildiš tvęr framlųgur ķ Fųroyum um sķna gransking ķ lśsaspjašing. Tann fyrra var ķ sambandi viš "Vķsindavųkan į ferš 2018”, sum varš hildin ķ Tekniska Skśla ķ Klaksvķk 26. september. Heitiš į framlųguni var "Skynsamasta lśsamark fyri alibrśk, iš hava samband hvųrt viš annaš.” Seinnu ferš var undir sjįlvari Vķsindavųkuni ķ Sjóvinnuhśsinum 28. september, tį hann mišlaši postaran "Sjóvarfalsdriviš smittusamband millum aliųkir ķ Fųroyum”. Her var talan um eina kapping millum seks granskarar, hvųrs uppgįva var at mišla sķn postara į ein greišan og fangandi hįtt innan tveir og ein hįlvan minutt. Vinnari av kappingini gjųrdist jśst Tróndur Kragesteen.

Um nakar ynskir at vita meira um hetta, kann viškomandi venda sęr til Trónd Kragesteen, tlf. 77 47 36, t-postur: trondurk@fiskaaling.fo.